Tiêu chí đánh giá sữ mẹ đủ hoặc thiếu khi trẻ ti mẹ trực tiếp
Bạn hãy đọc những thông tin dưới đây để xác định sữa mẹ có đủ cho bé hay chưa. Mục đích để bạn biết được sữa mẹ cung cấp bao nhiêu năng lượng cho con, sau đó chúng ta sẽ tính toán lượng ăn dặm cần thiết để đảm bảo đủ dinh dưỡng cho trẻ trong giai đoạn tiếp theo. Các tiêu chí đánh giá sữa mẹ đủ / thiếu:
Dựa vào tăng truởng trong 6 tháng đầu đời
Để đánh giá chính xác sữa mẹ đủ hay thiếu trong 6 tháng đầu (giai đoạn trẻ cần được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ), các chuyên gia y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) dựa vào các dấu hiệu củng cố (chắc chắn) và dấu hiệu nghi ngờ sau:
1. Dấu hiệu CHẮC CHẮN trẻ nhận ĐỦ sữa
Trong 6 tháng đầu, trẻ nhận đủ sữa khi có đủ các biểu hiện sau:
Tăng cân tốt:
Trong 3–4 tháng đầu: Trẻ tăng trung bình 100–200g/tuần (hoặc 600–800g/tháng).
Từ tháng thứ 4–6: Trẻ tăng trung bình 400–600g/tháng.
Lưu ý: Sau khi sinh, trẻ có thể sụt cân sinh lý (dưới 10% trọng lượng lúc sinh) nhưng sẽ lấy lại cân nặng lúc sinh trong vòng 10–14 ngày.
Bài tiết đầy đủ:
Nước tiểu: Trẻ đi tiểu ≥ 6 lần/ngày, nước tiểu trong hoặc màu vàng nhạt, không có mùi hăng.
Phân: Trẻ đi ngoài phân mềm, hoa cà hoa cải, màu vàng tươi/vàng sẫm.
Biểu hiện của trẻ: Trẻ tự nhả vú sau khi bú đủ, thoải mái, ngủ yên 2–3 giờ giữa các cữ bú, làn da săn chắc, hồng hào và hoạt bát.
Biểu hiện ở mẹ: Mẹ có cảm giác căng nhẹ trước cữ bú và vú mềm rõ rệt sau khi trẻ bú xong; cảm nhận được phản xạ xuống sữa.
2. Dấu hiệu CHẮC CHẮN trẻ THIẾU sữa
Chỉ có 2 dấu hiệu củng cố chắc chắn cho thấy trẻ đang không nhận đủ sữa mẹ:
Cân nặng tăng kém:
Trẻ không lấy lại được cân nặng lúc sinh sau 2 tuần tuổi.
Trẻ tăng dưới 500g/tháng trong 3 tháng đầu.
Đường cong tăng trưởng trên biểu đồ phẳng (không tăng cân) hoặc đi xuống.
Số lần đi tiểu ít: Trẻ đi tiểu dưới 6 lần/ngày, nước tiểu màu vàng đậm, khai, hoặc có thể có vệt màu cam/đỏ (tinh thể urat) trong tã.
3. Dấu hiệu NGHI NGỜ (Không hoàn toàn chính xác)
Một số biểu hiện sau hay làm mẹ lo lắng nhưng không phải là bằng chứng chắc chắn trẻ thiếu sữa:
Trẻ hay quấy khóc, ngủ không sâu giấc, đòi bú liên tục (có thể do trẻ đang trong đợt tăng trưởng đột phá - growth spurt, hoặc muốn được an ủi).
Trẻ bú rất lâu hoặc bú rất nhanh.
Vú mẹ không còn cảm giác căng tức hay không vắt ra nhiều sữa (sau vài tuần, cơ thể mẹ điều tiết sản xuất sữa vừa đủ theo nhu cầu của trẻ nên hiện tượng căng cứng giảm đi).
Phân của trẻ không đều đặn (trẻ bú mẹ hoàn toàn từ 1–2 tháng tuổi có thể vài ngày mới đi ngoài 1 lần nếu phân vẫn mềm).
Dựa vào theo dõi đáp ứng từ sau 6 tháng tuổi
Đánh giá sự đầy đủ của nguồn sữa mẹ dựa vào các dấu hiệu trực tiếp từ sự phát triển và sinh lý của trẻ, cùng với tình trạng vú và cảm giác của người mẹ:
1. Dấu hiệu Mẹ Đủ Sữa
Trẻ nhận đủ sữa khi đạt các tiêu chuẩn phát triển và sinh lý sau:
Tăng trưởng thể chất: Trẻ tăng cân và tăng chiều dài đạt chuẩn theo biểu đồ tăng trưởng của WHO (ví dụ:
giai đoạn 6–8 tháng tăng khoảng 300–400g/tháng;
giai đoạn 9–11 tháng tăng khoảng 200–300g/tháng).
Tiêu hóa và bài tiết:
Nước tiểu: Đi tiểu ≥ 3–4 lần/ngày (thường 6 lần/ngày đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn), nước tiểu trong hoặc nhạt màu.
Phân: Đi ngoài đều, phân mềm, màu sắc bình thường.
Trạng thái tâm lý và vận động: Trẻ tươi tỉnh, hoạt bát, ngủ ngon sau khi bú, có tinh thần vui vẻ và không quấy khóc liên tục do đói.
Dấu hiệu từ mẹ: Vú mềm hơn sau khi cho con bú hoặc sau khi vắt sữa; cảm nhận được phản xạ tiết sữa (xuống sữa) khi trẻ bắt đầu bú.
2. Dấu hiệu Mẹ Thiếu Sữa
Cần theo dõi các dấu hiệu cảnh báo thiếu sữa để kịp thời điều chỉnh:
Cân nặng tăng chậm hoặc không tăng: Cân nặng không tăng liên tiếp 2–3 tháng, hoặc mức tăng trưởng nằm dưới ngưỡng khuyến cáo của WHO.
Bài tiết ít: Nước tiểu sẫm màu, số lần đi tiểu ít (dưới 3–4 lần/ngày), phân khô cứng hoặc nhiều ngày không đi ngoài.
Biểu hiện ở trẻ:
Trẻ khóc đòi bú thường xuyên, thời gian mỗi cữ bú quá kéo dài hoặc trẻ rời vú quấy khóc, không thỏa mãn.
Trẻ ngủ không sâu giấc, hay giật mình, uể uải hoặc lờ đờ.
Cảm giác của mẹ: Ngực luôn mềm xẹp, không có cảm giác căng tức trước cữ bú và không thấy phản xạ xuống sữa.