Không thể đánh giá chỉ bằng việc trẻ bú bao lâu hoặc vú mẹ còn mềm/căng. Đáng tin cậy nhất là tiếng nuốt khi bú, tã ướt, trạng thái của trẻ sau cữ bú và diễn biến cân nặng. CDC khuyến nghị trẻ sơ sinh thường bú khoảng 8–12 lần/24 giờ, có thể nghe/nhìn thấy trẻ nuốt, tương đối hài lòng sau bú và tăng cân đều.[cdc]
Trẻ thường nhận sữa hiệu quả khi:
Ngậm bắt vú sâu, miệng mở rộng, môi loe.
Mút chậm và sâu sau những nhịp mút nhanh ban đầu.
Có thể nghe hoặc nhìn thấy trẻ nuốt.
Má tròn, không bị hõm vào khi mút.
Mẹ không đau kéo dài hoặc đau rát đầu vú.
Trẻ tự nhả vú hoặc thả lỏng sau khi bú.
Trẻ tỉnh táo, thư giãn hơn sau cữ bú.
Nếu trẻ chỉ mút rất nhanh rồi ngủ trước 5 phút, không nghe tiếng nuốt, liên tục tuột vú hoặc quấy ngay trong cữ bú, nên kiểm tra lại tư thế và khớp ngậm.[cuh.nhs]
Nước tiểu thường nhạt màu. Trong 24–48 giờ đầu, có thể xuất hiện tinh thể urat màu hồng cam trong tã; nếu kéo dài hoặc đi kèm ít tiểu, cần hỏi nhân viên y tế. Sau ngày thứ 5, ít hơn 6 tã ướt nặng mỗi ngày là dấu hiệu cần đánh giá thêm, không nên tự kết luận ngay là mẹ thiếu sữa.[cuh.nhs][nhs]
Phân su xuất hiện trong những ngày đầu.
Phân chuyển dần từ đen/xanh sang vàng khi lượng sữa tăng.
Trong những tuần đầu, nhiều trẻ bú mẹ đi phân mềm màu vàng nhiều lần mỗi ngày.
Sau khoảng 4–6 tuần, số lần đi ngoài có thể giảm ở một số trẻ; khi đó cần xem thêm tã ướt và tăng cân, không chỉ dựa vào số lần đi phân.
NHS ghi nhận từ ngày thứ 4, trẻ thường có phân mềm màu vàng; số tã và kiểu phân cần được đánh giá theo tuổi, không tách rời các dấu hiệu khác.[nhs]
Một trẻ có khả năng bú đủ thường:
Sụt cân nhẹ trong vài ngày đầu có thể là sinh lý.
Bắt đầu tăng cân ổn định sau giai đoạn đầu.
Thường lấy lại cân nặng sơ sinh vào khoảng ngày 10–14, dù thời điểm có thể khác nhau.
Duy trì xu hướng tăng trưởng trên biểu đồ, không tụt liên tục qua nhiều đường SD.
CDC khuyến nghị dùng cân nặng và chiều dài/chiều cao theo các lần khám để đánh giá trẻ có phát triển tốt hay không; tã ướt và tã bẩn chỉ là các dấu hiệu hỗ trợ.[cdc][cdc]
Sau khi bú đủ, trẻ có thể:
Tự nhả vú hoặc dừng bú.
Bàn tay mở, cơ thể mềm và thư giãn.
Nét mặt bình tĩnh, có thể ngủ yên.
Không tìm vú liên tục ngay sau khi vừa bú.
Có khoảng thời gian tỉnh táo hoặc yên ổn giữa các cữ.
Tuy nhiên, trẻ sơ sinh vẫn có thể bú dồn, đòi bú lại sau thời gian ngắn hoặc quấy do cần được ôm, ợ hơi, thay tã, nóng/lạnh hay khó chịu. Đòi bú thường xuyên không tự động có nghĩa là thiếu sữa.
Không nên đánh giá thiếu sữa chỉ vì:
Trẻ bú lâu.
Trẻ bú nhiều cữ.
Trẻ hay thức đêm.
Vú mẹ mềm sau vài tuần.
Không cảm nhận được phản xạ xuống sữa.
Không hút được nhiều sữa bằng máy.
Trẻ muốn bú bên còn lại.
Trẻ khóc vào buổi tối.
Người thân thấy “sữa loãng”.
Máy hút sữa không phản ánh chính xác lượng sữa trẻ lấy được khi ngậm bắt vú tốt. Ngược lại, một trẻ có vẻ ngủ nhiều nhưng ít tã ướt, bú kém hoặc không tăng cân vẫn cần được đánh giá.
Nên liên hệ bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên gia hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ nếu:
Trẻ bú dưới khoảng 8 lần/24 giờ trong giai đoạn sơ sinh hoặc hầu như không đòi bú.
Không nghe tiếng nuốt trong phần lớn cữ bú.
Tã ướt ít hơn dự kiến theo ngày tuổi, đặc biệt sau ngày thứ 5.
Nước tiểu sẫm màu kéo dài.
Trẻ rất buồn ngủ, khó đánh thức để bú hoặc bú yếu.
Tiếp tục sụt cân, không lấy lại cân nặng sơ sinh hoặc tăng cân kém.
Vàng da tăng, khô miệng, khóc không có nước mắt hoặc thóp trũng.
Mẹ đau nhiều, nứt đầu vú, nghi tắc tia sữa hoặc viêm tuyến vú.
Trẻ lừ đừ, tím tái, khó thở, không thể đánh thức để bú, nôn xanh hoặc có dấu hiệu mất nước cần được khám cấp cứu.
Trong 24 giờ, ghi lại:
Số cữ bú.
Có nghe tiếng nuốt không.
Số tã ướt.
Số tã bẩn và màu phân.
Trẻ có thư giãn sau bú không.
Cân nặng theo lịch nhân viên y tế hướng dẫn.
Nếu bú hiệu quả + có tã ướt phù hợp + trẻ tỉnh táo + cân nặng tăng theo xu hướng, khả năng cao trẻ đang nhận đủ sữa. Không cần ép trẻ bú theo số ml hoặc số phút cố định.
