SỮA CAO NĂNG LƯỢNG

Trong cộng đồng hiện nay, nhiều phụ huynh và thậm chí một số quan điểm cho rằng: khi trẻ biếng ăn, chậm tăng cân, chỉ cần thay thế hoàn toàn bữa ăn bằng sữa cao năng lượng là có thể giải quyết được bài toán dinh dưỡng. Tuy nhiên, dưới góc độ thực hành lâm sàng nhi khoa, giải pháp mang tính "đường tắt" này đi ngược lại các nguyên tắc sinh lý và phục hồi dinh dưỡng, dẫn đến vòng luẩn quẩn: càng uống sữa cao năng lượng, trẻ càng biếng ăn thực phẩm đặc.

1. Áp lực thẩm thấu cao và sự dung nạp kém của hệ tiêu hóa Ở những trẻ biếng ăn kéo dài hoặc suy dinh dưỡng, cơ thể đã trải qua quá trình "thích nghi giảm trừ" (reductive adaptation), khiến các chức năng cơ quan, bao gồm cả hệ tiêu hóa, bị suy giảm. Niêm mạc ruột của trẻ lúc này bị tổn thương, khả năng tiết men tiêu hóa kém. Sữa cao năng lượng thường chứa hàm lượng lớn lactose và có áp lực thẩm thấu rất cao. Khi nạp một lượng lớn sữa này vào dạ dày có dung tích nhỏ của trẻ, nó không những không được dung nạp tốt mà còn gây chướng bụng, ứ trệ dạ dày và tiêu chảy.

Trong phác đồ chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về điều trị suy dinh dưỡng, sữa cao năng lượng (như F-100) tuyệt đối không được dùng ngay từ đầu mà phải bắt đầu bằng sữa F-75 (đậm độ năng lượng và áp thẩm thấu thấp),. Sữa cao năng lượng chỉ được chỉ định ở "giai đoạn phục hồi", tức là chỉ khi trẻ đã lấy lại được cảm giác thèm ăn và chức năng tiêu hóa đã ổn định,. Việc tự ý ép trẻ đang biếng ăn uống sữa cao năng lượng là trái với nguyên tắc phục hồi tiêu hóa.

2. Cơ chế gây "no giả tạo" và triệt tiêu tính đa dạng của bữa ăn Khi trẻ sử dụng sữa cao năng lượng toàn phần, cơ thể nạp một lượng lớn calo rỗng chủ yếu từ carbohydrate và chất béo. Hệ quả trực tiếp là trẻ luôn trong trạng thái "no giả tạo", làm mất đi cảm giác đói sinh lý,.

Tài liệu chuyên môn đã cảnh báo rằng, việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm đậm đặc năng lượng dạng lỏng, hoặc thay thế bữa ăn bằng sữa, sẽ làm trẻ ít hứng thú với việc thử các món ăn gia đình, làm giảm trải nghiệm với các hương vị và kết cấu thực phẩm tự nhiên mới,,. Thiếu trải nghiệm nhai nuốt lâu ngày khiến trẻ mất kỹ năng xử lý thức ăn thô, dẫn đến việc trẻ từ chối hoàn toàn thực phẩm đặc – nguyên nhân cốt lõi khiến tình trạng biếng ăn trở nên vô phương cứu chữa,. Các loại sữa tăng trưởng cho trẻ từ 1-3 tuổi chỉ mang tính chất bổ sung, hoàn toàn không bắt buộc và không thể thay thế bữa ăn.

3. Hiện tượng pha loãng đạm và vi chất dinh dưỡng Một nguy cơ thầm lặng của việc tăng đậm độ năng lượng bằng chất béo hoặc đường trong sữa là sự sụt giảm tỷ lệ phần trăm năng lượng cung cấp từ protein, đồng thời làm "loãng" đậm độ của các vi chất dinh dưỡng cực kỳ quan trọng như sắt và kẽm.

Trẻ biếng ăn thường thiếu hụt trầm trọng sắt và kẽm – hai vi chất có vai trò then chốt trong việc duy trì vị giác và kích thích sự thèm ăn,. Khi dùng sữa cao năng lượng thay bữa ăn chính, trẻ có thể tăng cân (chủ yếu là tích lũy mô mỡ do dư thừa calo) nhưng cơ thể vẫn "đói" vi chất và khối cơ nạc. Thậm chí, việc uống sữa bò quá nhiều (kể cả sữa công thức) là nguyên nhân gây thiếu sắt do canxi trong sữa ức chế hấp thu sắt, đồng thời sữa bản chất là thực phẩm nghèo sắt sinh học,.

4. Phục hồi biếng ăn phải dựa trên "Nuôi dưỡng đáp ứng" Nguyên tắc giải quyết biếng ăn không nằm ở việc nhồi nhét calo qua đường uống, mà phải giải quyết yếu tố tâm sinh lý thông qua phương pháp "Nuôi dưỡng đáp ứng" (Responsive Feeding),. 

Trẻ cần được cung cấp các bữa ăn nhỏ, thức ăn mềm, đa dạng nhóm chất (ưu tiên thực phẩm nguồn gốc động vật để cung cấp đạm, sắt, kẽm),,. Cần tôn trọng tín hiệu no của trẻ, tập cho trẻ tự xúc, bốc thức ăn để tạo hứng thú và rèn tính tự lập thay vì thụ động uống sữa.